Gramatyka włoska
Passato prossimo czy Imperfetto? Porównanie czasów włoski

Passato prossimo i imperfetto to dwa czasy przeszłe, których zastosowanie jest jednak całkowicie odmienne: jeden z nich służy do opisywania akcji zakończonych, a drugi do tych ciągłych, powtarzających się. Ich użycie w większości przypadków pokrywa się z językiem polskim, jednak często na początku nauki języka włoskiego ich rozróżnienie sprawia uczniom problem, zwłaszcza że istnieją pewne zasady, które występują jedynie w języku włoskim i których należy się nauczyć, ponieważ w niektórych przypadkach wybranie jednego lub drugiego zmienia znaczenie wypowiedzi.

Różnice

Poniżej zostały zebrane podstawowe różnice w stosowaniu obu czasów:

  • Passato prossimo służy do opisywania czynności zakończonych, a imperfetto do czynności niezakończonych, np.: Ieri guardavo la mia serie tv preferita/ieri ho guardato un film (wczoraj oglądałam mój ulubiony serial/wczoraj obejrzałam film);
  • Passato prossimo mieści się w wyraźnie oznaczonych ramach czasowych, co oznacza, że w niektórych sytuacjach również akcja, która ciągnęła się przez dłuższy czas, ale została umieszczona w pewnym przedziale czasowym, będzie opisana za pomocą passato prossimo, np.: „Stamattina aspettavo l’autobus” (dziś rano czekałem na autobus akcja, która trwała dłuższy czas, ale nie wiadomo, kiedy się zaczęła/skończyła ani ile czasu trwała) ALE „Stamattina ho aspettato l’autobus per due ore” (dziś rano czekałem na autobus przez dwie godziny w tym przypadku jesteśmy już w stanie dokładniej umiejscowić tę akcję na osi czasu, określić jej ramy czasowe), „Sabato scorso studiavo per l’esame di matematica” (w zeszłą sobotę uczyłem się do egzaminu z matematyki w tym zdaniu ważna jest czynność sama w sobie, a nie to, w którym dokładnie momencie tego dnia się toczyła) ALE „Sabato scorso ho studiato fino alle 22” (w zeszłą sobotę uczyłem się aż do godziny 22 w tym zdaniu jest już ściśle określone, o której ta czynność się zakończyła, więc możemy zaznaczyć na osi czasu dokładny punkt);
  • Z powyższego punktu można również wysnuć wniosek, że to właśnie czasu imperfetto używa się do opisu stanów i emocji w przeszłości, które przeważnie nie mają ściśle określonego czasu trwania i raczej nie wyznacza się ich konkretnego momentu rozpoczęcia czy zakończenia, np.: „Ieri avevo una fame da lupi ma mi è passata dopo aver pranzato” (wczoraj byłam głodna jak wilk, ale głód mi minął po zjedzeniu obiadu), „Ero così arrabbiata dopo quello che mi ha detto…” (byłam na niego taka zła po tym, co mi powiedział), „Ieri sera non avevo voglia di uscire, sono rimasta a casa” (wczoraj nie miałam ochoty wychodzić, zostałam w domu);
  • Czas imperfetto charakteryzuje się również powtarzalnością, podczas gdy passato prossimo opisuje raczej czynności jednorazowe, np.: „In estate andavo al mare e in inverno in montagna” (w lato jeździłam nad morze, a zimą w góry) ALE „Quest’estate sono andata al mare” (w te wakacje pojechałam nad morze), „Ogni domenica andavamo in chiesa” (w każdą niedzielę chodziliśmy do kościoła) ALE „Domenica scorsa siamo andati in chiesa” (w zeszłą niedzielę poszliśmy do kościoła);
  • Za pomocą czasu imperfetto podkreślamy czynność w czasie jej trwania, dlatego możemy opisać kilka czynności dziejących się jednocześnie, natomiast passato prossimo pozwala nam na opisanie jedynie czynności, które następowały po sobie. Często te dwa czasy mogą też wystąpić w tym samym zdaniu, aby pokazać, że podczas wykonywania jednej czynności, zdarzyła się (i skończyła) inna aktywność, np.: „Mentre giocavamo a calcio, nostra sorella stava a casa e studiava” (podczas gdy my graliśmy w piłkę nożną, nasza siostra siedziała w domu i się uczyła), „Stamattina mi sono svegliato alle 8, mi sono fatto la doccia, ho fatto colazione e sono uscito di casa” (Dziś rano obudziłem się o ósmej, wziąłem prysznic, zjadłem śniadanie i wyszedłem z domu), „Francesco ha chiamato proprio mentre i bambini facevano i compiti” (Francesco zadzwonił właśnie wtedy, kiedy dzieci robiły pracę domową);
  • W przypadku niektórych czasowników zmienia się również znaczenie w zależności od wybranego czasu, np.:

Czasownik sapere (wiedzieć, umieć) sapevo (wiedziałem) i ho saputo (dowiedziałem się)

Sapevi che Marco ha comprato una nuova casa? No, non lo sapevo – Wiedziałeś, że Marek kupił nowy dom? Nie, nie wiedziałem.

ALE Ho saputo da Andrea che Maria è incinta, congratulazioni! – Dowiedziałem się od Andrei, że Maria jest w ciąży, gratulacje!

Czasownik conoscere (poznać, znać) conoscevo (znałem) i ho conosciuto (poznałem)

Hanno conosciuto il fratello di Anna l’anno scorso. – Poznali brata Anny w zeszłym roku.

ALE Lo conoscevano bene. – Znali go dobrze.

Passato prossimo i imperfetto z czasownikami modalnymi

Jedną z bardziej znaczących różnic w zastosowaniu obu tych czasów w języku polskim i włoskim, jest to, jak bardzo zmienia się znaczenie zdania w zależności od tego, którego z nich użyjemy w połączeniu z czasownikami modalnymi. Czasu passato prossimo użyjemy bowiem wtedy, kiedy rezultat akcji jest pewien, kiedy wiadomo, czy dana czynność się dokonała, natomiast imperfetto wykorzystywane jest do czynności, które ostatecznie się nie spełniły lub kiedy nieznany jest ich rezultat. Bardzo często w takim przypadku zostanie też podany powód, dla którego dana akcja nie doszła do skutku. Np.:

Ieri ho dovuto fare la spesa. – Wczoraj musiałem zrobić zakupy (w domyśle: zrobiłem to).

Ieri dovevo andare dal dottore ma alla fine ha cancellato l’appuntamento. – Wczoraj miałem iść do lekarza, ale koniec końców odwołał wizytę.

La settimana scorsa ho voluto incontrarmi con Sofia. – W zeszłym tygodniu chciałam spotkać się z Sofią (i to zrobiłam).

La settimana scorsa volevo accompagnare mio fratello all’aeroporto. – W zeszłym tygodniu chciałam odwieźć mojego brata na lotnisku (ale nie wiadomo, czy to się stało; być może w międzyczasie auto się zepsuło lub brat znalazł inny sposób dotarcia na lotnisko).

Sono molto felici perché hanno potuto studiare all’università dei loro sogni. – Są bardzo szczęśliwi, ponieważ mogli studiować na wymarzonej uczelni (mogli i to zrobili).

Potevano studiare all’estero ma in fin dei conti hanno scelto l’università locale. – Mogli studiować za granicą, ale ostatecznie wybrali lokalny uniwersytet.

Passato prossimo i imperfetto ze słówkiem “sempre”

Tak jak w przypadku wyboru czasu do czasowników modalnych, tak również przy słówku „sempre” (zawsze) można przekazać rozmówcy dodatkową informację: w połączeniu z czasem imperfetto w języku włoskim przekazujemy, że opisywana akcja miała miejsce w przeszłości, ale już dłużej nie obowiązuje, natomiast czas passato prossimo wskazuje na to, że coś działo się w przeszłości i nadal ma miejsce, np.:

Da bambine, io e mia sorella litigavamo sempre. – Jako dzieci, ja i moja siostra zawsze się kłóciłyśmy (ale teraz już się to nie dzieje).

Da bambine, io e mia sorella abbiamo litigato sempre (z tej wypowiedzi można wysnuć wniosek, że nadal się kłócą).

Giulia voleva sempre diventare un’attrice (ma col passare del tempo ha cambiato idea e adesso fa la dottoressa). – Giulia zawsze chciała zostać aktorką (ale z upływem czasu zmieniła zdanie i teraz jest lekarką) wiadomo, że było to pragnienie z przeszłości, które w teraźniejszości już nie istnieje.

Ho sempre voluto diventare un pilota (e dopo tutti questi anni finalmente ho realizzato i miei sogni). – Zawsze chciałem zostać pilotem (i po tych wszystkich latach w końcu spełniłem swoje marzenia) poprzez użycie czasu passato prossimo nadawca wypowiedzi daje do zrozumienia, że to pragnienie dalej obowiązuje.

Gramatyka
W tej chwili przeglądasz lekcję gramatyczną.
Uczysz się j. niemieckiego
? Odwiedź stronę podstawy niemieckiego!